Ἔργο προσπάθειας προσαρμογῆς αὐθεντικῆς Βυζαντινῆς Μουσικῆς

Κατεβάστε σὲ PDF τὴν Εἰσαγωγὴ στὸ Divine Music Project στὰ Ἑλληνικά

Ἡ ἱστοσελίδα αὐτὴ περιέχει περισσότερες ἀπὸ 6000 σελίδες Βυζαντινῆς Μουσικῆς σὲ Δυτικὴ καὶ Βυζαντινὴ σημειογραφία, στὸ ὕφος τῆς ψαλμῳδίας ποὺ χρησιμοποιεῖται στὸ Ἅγιον Ὄρος. Τὸ ἔργο αὐτὸ περιλαμβάνει τὶς Λειτουργίες τοῦ Ἁγίου Ἰωάννου τοῦ Χρυσοστόμου, τοῦ Μεγάλου Βασιλείου, τοῦ Ἁγίου Ἰακώβου καὶ τὴ Λειτουργία τῶν Προηγιασμένων Δώρων, καθὼς καὶ διάφορες δοξολογίες καὶ ὕμνους γιὰ τὸν Ἑσπερινό, τὸν Ὄρθρο, τὰ Μυστήρια καὶ τὸ Μηναῖο. Τὰ λόγια τῶν ὕμνων δίνονται σὲ ἀρχαΐζοντα Ἀγγλικά, σύγχρονα Ἀγγλικὰ καὶ Ἑλληνικά.

Περιηγηθεῖτε στὴ μουσική

Θεία Λειτουργία Μεγάλου Βασιλείου

Βυζαντινὴ σημειογραφία Δυτικὴ σημειογραφία

Λειτουργία τῶν Προηγιασμένων Δώρων

Βυζαντινὴ σημειογραφία Δυτικὴ σημειογραφία

Θεία Λειτουργία Ἁγίου Ἰακώβου

Βυζαντινὴ σημειογραφία Δυτικὴ σημειογραφία

Τριῴδιον καὶ Πεντηκοστάριον

Βυζαντινὴ σημειογραφία Δυτικὴ σημειογραφία

Σχετικὰ μὲ τὸ ἔργο: Εἰσαγωγή · Πρόλογος · Ἱστορία τῆς Βυζαντινῆς Μουσικῆς · Βυζαντινὴ καὶ Δυτικὴ σημειογραφία · Περὶ προσαρμογῆς · Γραφὴ Βυζαντινῆς Μουσικῆς · Σύνδεσμοι

«Ἡ Μονὴ τοῦ Ἁγίου Ἀντωνίου προσέφερε μεγάλη ὑπηρεσία στοὺς ἐκκλησιαστικοὺς μουσικοὺς τῆς Ἀρχιεπισκοπῆς μας! Τὸ Divine Liturgies Music Project εἶναι ἕνα θαυμάσιο καὶ πλῆρες βοήθημα ποὺ ἔχει θέση στὴ βιβλιοθήκη κάθε ψάλτη καὶ κάθε διευθυντῆ χορῳδίας! Ἀνοίγει παράθυρα πρὸς τὴν ἀρχαία ὑμνολογία τῆς Ἐκκλησίας μας καὶ μᾶς δείχνει τὴν ὀμορφιὰ καὶ τὸ εὖρος της. Ἡ πρωτοποριακὴ μορφοποίησή του καθιστᾶ τὴ μουσική, τὶς μεταφράσεις καὶ τὸ βοηθητικὸ ὑλικὸ εὔκολα προσβάσιμα.»

—Dr. Vicki Pappas, National Chairman
National Forum of Greek Orthodox Church Musicians

«Πρόκειται ἀναμφίβολα γιὰ ἕνα πολὺ σημαντικὸ ἔργο μὲ μεγάλη ἱστορικὴ σημασία. Τὸ ἐξαίρετο αὐτὸ βιβλίο διασώζει τὴ ζωντανή, ἀδιάκοπη, χιλιόχρονη παράδοση τῆς ἁγιορειτικῆς ψαλμῳδίας, ἡ ὁποία ἀποτελεῖ ἀσφαλῆ ὁδηγὸ γιὰ τὴν ἑρμηνεία τοῦ βυζαντινοῦ μέλους. Ἕνα ἀκόμη μεγάλο ἐπίτευγμα τοῦ βιβλίου εἶναι ὅτι καταγράφεται τὸ γνήσιο μέλος καὶ ὄχι ἁπλῶς ἡ ξηρὴ μετροφωνία.»

—Δρ. Γρηγόριος Στάθης
Καθηγητὴς Βυζαντινῆς Μουσικολογίας καὶ Ψαλτικῆς Τέχνης, Πανεπιστήμιο Ἀθηνῶν

«Τί θαυμάσια συλλογὴ μεταγραφῶν! Τὸ βιβλίο αὐτὸ θὰ εἶναι ἀπολύτως προσιτὸ στοὺς ἀμύητους καὶ θησαυρὸς ὑμνογραφίας γιὰ τὸν ἔμπειρο ψάλτη. Εἶναι ἀληθινὰ ἕνα καλὸ ἔργο γιὰ τὴν Ὀρθόδοξη Ἐκκλησία!»

—Δρ. Stephen Butler
Καθηγητὴς Μουσικῆς, Westmont College, Καλιφόρνια

«Μὲ αὐτὴ τὴν ἐκπληκτικὴ συλλογή, ἡ Μονὴ τοῦ Ἁγίου Ἀντωνίου κατόρθωσε νὰ φέρει τὴ δόξα τῆς βυζαντινῆς ὑμνολογίας στὸν ἀγγλόφωνο κόσμο. Θησαυροὶ τῆς Βυζαντινῆς Μουσικῆς ποὺ ἦταν μέχρι τώρα ἀπρόσιτοι μεταφράστηκαν καὶ μεταγράφηκαν μὲ σχολαστικὴ ἐπιμέλεια, ὥστε νὰ γίνουν τὸ πολύτιμο κτῆμα τῶν ἀγγλόφωνων ὀρθόδοξων ἐνοριῶν καὶ νὰ δώσουν στοὺς πιστοὺς τὴ δυνατότητα νὰ μετάσχουν στὴ μυστικὴ δύναμή της. Ὁ τόμος αὐτὸς θὰ ἀφήσει διαρκῆ κληρονομιὰ στὸν ὀρθόδοξο κόσμο.»

—Dr. Constantine Kokenes
Chanter, Atlanta, Georgia

«Τί πλούσια εὐλογία γιὰ τὴν Ἀνατολικὴ Ὀρθόδοξη Ἐκκλησία! Τὸ τεράστιο αὐτὸ πνευματικὸ καὶ μουσικολογικὸ ἔργο, ποὺ πραγματοποιήθηκε μὲ τὴν ἐπιμελῆ καθοδήγηση τοῦ πατρὸς Ἐφραίμ, εἶναι ἕνας μνημειώδης κόπος ἀγάπης, ἕνα πραγματικὸ ἀριστούργημα, καὶ τὸ συνιστοῦμε σὲ ὅλους γιὰ χρήση στὶς ἐνορίες.»

+Father Nicholas Kastanas
Professor of Byzantine Music, Holy Cross Greek Orthodox School of Theology, Boston

«Ἡ αὐξανόμενη ἀνάγκη γιὰ τὴν ἀγγλικὴ γλῶσσα στὶς ἀκολουθίες τῆς Ἐκκλησίας γέννησε τὸν ἐγκάρδιο πόθο νὰ ἀκούγεται καὶ νὰ γίνεται κατανοητὴ ἡ ὡραία καὶ γεμάτη νόημα ὑμνογραφία τῆς Ἁγίας Ὀρθοδόξου Ἐκκλησίας, ἐνῶ συγχρόνως διατηρεῖται ἡ βυζαντινὴ μουσική της λαμπρότητα. Μέχρι σήμερα, ἡ βυζαντινὴ παράδοση τῆς μελοποιίας τῶν ὕμνων παρέμενε, στὶς πιὸ ἐμπνευσμένες μορφές της, ἀπρόσιτη σὲ ὅλη της τὴ μεγαλοπρέπεια· ἔτσι, οἱ χοράρχες τῆς Ἀμερικῆς δὲν εἶχαν εὔκολη πρόσβαση σὲ αὐτήν, ὥστε νὰ μεταδώσουν καὶ νὰ μοιραστοῦν τὴν πληρέστερη ἔκφρασή της μὲ τὶς χορῳδίες καὶ τὰ ἐκκλησιάσματά τους. Τόσο ἡ μεταφραστικὴ ἀκρίβεια ὅσο καὶ ἡ ἁρμονικὴ ἔμμετρη μουσικὴ ἐπένδυσή της δὲν ὑπῆρχαν σὲ καμία ἑνιαία καὶ συνεπῆ μορφή. Φροντίζοντας καὶ γιὰ τὶς δύο αὐτὲς πλευρές, ἡ Μονὴ τοῦ Ἁγίου Ἀντωνίου ἐπιτέλεσε ἕνα μνημειῶδες ἔργο. Ἐπιπλέον, γεφύρωσε τὴ δυτικὴ σημειογραφία μὲ τὴ βυζαντινὴ παράδοση τῆς μελοποιίας στὶς ὡραιότερες μορφὲς ἔκφρασής της, ἑνώνοντας μουσικὰ τὴν Ἐκκλησία τῆς Ἀμερικῆς μὲ τὴν Ἱερὰ Λειτουργικὴ Παράδοση τῆς Μεγάλης τοῦ Χριστοῦ Ἐκκλησίας. Τὸ ἔργο αὐτὸ προσφέρει μακρὰν τὸ πληρέστερο φάσμα ἐκκλησιαστικῆς μουσικῆς, ἐμπλουτίζοντας ἔτσι τὴ μουσικὴ βιβλιοθήκη κάθε χοράρχη.»

+V. Rev. Protopresbyter George Passias
Former Chancellor of the Greek Orthodox Archdiocese of America


«Θὰ ἤθελα νὰ σᾶς συγχαρῶ γιὰ τὴν ἐξαιρετικὴ ἰδέα ποὺ εἴχατε νὰ γράψετε αὐτὸ τὸ πολὺ σημαντικὸ ἐπιστημονικὸ ἔργο σὲ δυτικὴ σημειογραφία. Πιστεύω ὅτι τὸ βιβλίο αὐτὸ θὰ δώσει στοὺς ἀνθρώπους τὴ δυνατότητα νὰ ἑρμηνεύουν τοὺς βυζαντινοὺς ἐκκλησιαστικοὺς ὕμνους μὲ τὶς ἀπαραίτητες ἀναλύσεις τῆς βυζαντινῆς ψαλμῳδίας. Ἔτσι θὰ ἀποτελέσει πολύτιμο βοήθημα γιὰ ὅλους ὅσοι δὲν γνωρίζουν Βυζαντινὴ Μουσικὴ ἀλλὰ ἐνδιαφέρονται νὰ ψάλλουν τοὺς ἱερούς της ὕμνους.»

—Καθηγητὴς Φώτιος Κετσετζῆς
Ἄρχων Πρωτοψάλτης τῆς Ἑλληνικῆς Ὀρθοδόξου Ἀρχιεπισκοπῆς Ἀμερικῆς


«Ἡ Μονὴ τοῦ Ἁγίου Ἀντωνίου παρουσίασε ἐδῶ ἕνα ὀγκῶδες ἔργο μεγάλης ἐπιστημονικῆς ἀξίας. Ἡ μεγάλη ἀγάπη τους γιὰ τὸ ἀντικείμενο εἶναι φανερὴ σὲ κάθε σελίδα. Μεγάλη ποικιλία ὑφῶν καὶ κάθε σημαντικὸς ἐκπρόσωπος τῆς ἱερῆς αὐτῆς τέχνης ἀντιπροσωπεύονται ἐδῶ ἐπαρκῶς, πρᾶγμα ποὺ καθιστᾶ τὸν παρόντα τόμο πολὺ χρήσιμο ἐργαλεῖο. Οἱ πιστοί μας, καὶ ἰδιαίτερα οἱ νέοι μας, χρειάζεται νὰ ἔρθουν σὲ ἐπαφὴ μὲ τὶς αὐθεντικὲς ὀρθόδοξες λειτουργικὲς τέχνες, ὅπως ἡ ἁγιογραφία καὶ ἡ παραδοσιακὴ Βυζαντινὴ Μουσική. Τὸ παρὸν ἔργο, τόσο ἀναγκαῖο, ἔρχεται νὰ καλύψει αὐτὸ τὸ κενό. Τὸ συνιστῶ ὁλόψυχα. Εὔχομαι οἱ ναοί μας σὲ αὐτὴ τὴ χώρα νὰ κάνουν εὐρεῖα χρήση αὐτοῦ τοῦ ἀληθινοῦ θησαυροῦ τῆς ὀρθόδοξης λειτουργικῆς μουσικῆς, πρὸς δόξαν τοῦ Τριαδικοῦ Θεοῦ μας.»

+Ἀρχιμανδρίτης Ἰγνάτιος (Ἀποστολόπουλος)
Farrell, Πενσυλβάνια

«Γιὰ τοὺς Ὀρθοδόξους, ἡ προσευχὴ καὶ ἡ διδασκαλία βρίσκουν τὴν καλύτερη ἔκφρασή τους στὴ λειτουργικὴ λατρεία τῆς Ἐκκλησίας. Οἱ βυζαντινὲς ἀκολουθίες καλοῦν τοὺς πιστοὺς νὰ συναχθοῦν ὡς κοινότητα καὶ νὰ λατρεύσουν τὸν Θεὸ μὲ τὸν λόγο, τὴν κίνηση καὶ τὸ ἆσμα. Καὶ ἀκριβῶς γιὰ τὸ ἆσμα τῆς Ἐκκλησίας δημιουργήθηκε αὐτὸ τὸ CD. Οἱ ὕμνοι ποὺ περιέχονται ἐδῶ, προσαρμοσμένοι στὴν ἀγγλικὴ γλῶσσα, ἀποτελοῦν θησαυρὸ τῆς πιὸ αὐθεντικῆς παράδοσης τῆς ὀρθόδοξης μουσικῆς. Ἡ διάθεσή τους σὲ πεντάγραμμο κάνει αὐτὲς τὶς σεβάσμιες μελῳδίες προσιτὲς σὲ ἐκκλησιάσματα καὶ χορῳδίες σὲ ὅλο τὸν δυτικὸ κόσμο. Τὰ πανάρχαια αὐτὰ μέλη, ποὺ διασώθηκαν κυρίως στὸ Ἅγιον Ὄρος, ἔχουν μιὰ ἐπικαιρότητα καὶ μιὰ ὀμορφιὰ ποὺ δὲν τὴ φτάνουν ἄλλες, μεταγενέστερες δημιουργίες.»

—Δρ. Δημήτριος Ε. Κονόμος
Βυζαντινομουσικολόγος, Πανεπιστήμιο τῆς Ὀξφόρδης, Ἀγγλία

«Τὸ Divine Liturgies Music Project εἶναι μιὰ ἀπίστευτη προσπάθεια νὰ διευκολυνθεῖ ἡ χρήση τῆς Βυζαντινῆς Μουσικῆς στὸ ἀγγλόφωνο περιβάλλον. Σᾶς ἀξίζουν συγχαρητήρια γιὰ τὴ διορατικότητά σας καὶ γιὰ μιὰ κρίσιμη καὶ καθοριστικὴ συμβολή, ποὺ εἶναι ἐπίκαιρη καὶ ἔχει μεγάλη σημασία γιὰ τὴν Ὀρθοδοξία.»

—Dr. Nick Giannoukakis
Protopsaltis of the Metropolis of Pittsburgh, Pennsylvania

«Αὐτὴ ἡ συλλογὴ βυζαντινῆς λειτουργικῆς μουσικῆς ἀποτελεῖ μεγάλο ἐπίτευγμα στὴ σύντομη ζωὴ τῆς Ὀρθόδοξης Ἐκκλησίας στὴν Ἀμερική. Οἱ ἔμμετρες ἀγγλικὲς μεταφράσεις, προσαρμοσμένες σὲ μέλη τῶν μεγαλύτερων διδασκάλων τῆς βυζαντινῆς ὑμνολογίας, κάνουν τὸ ἀπρόσιτο προσιτὸ καὶ τὸ δυσνόητο ἀναγνώσιμο. Τὸ ἔργο αὐτό, μιὰ ἐξαιρετικὴ προσπάθεια τῆς Μονῆς τοῦ Ἁγίου Ἀντωνίου καὶ ἀναμφίβολα εὐλογημένη ἀπὸ τὸν Θεό, θὰ φέρει θαυμαστοὺς πνευματικοὺς καρποὺς στὴ χώρα μας καὶ ἴσως καὶ πέρα ἀπὸ αὐτήν.»

—Δρ. Gregory Esper
Ψάλτης, Βοστώνη, Μασαχουσέτη

«Τὸ βιβλίο αὐτὸ εἶναι μιὰ εὐπρόσδεκτη συμβολὴ στὸ λειτουργικό μας τοπίο “ἐν ἤχῳ”. Ἀναμφίβολα θὰ μᾶς ὑπενθυμίσει τὰ πολλὰ βασικὰ ζητήματα ποὺ πρέπει νὰ βοηθήσουν στὴ χάραξη ἑνὸς μέλλοντος γιὰ τὴν ἱερὴ μουσικὴ ἀνάμεσά μας. Ὅσοι ἀσχολοῦνται μὲ τὴν πράξη, οἱ θεωρητικοὶ καὶ οἱ ἱστορικοὶ κάθε προέλευσης —εἴτε τῆς μονοφωνικῆς “βυζαντινῆς” εἴτε τῆς ἐναρμονισμένης “ρωσικῆς” παράδοσης— θὰ βροῦν τὴν ἔκδοση χρήσιμη στὴν ἀναζήτησή τους γιὰ καλύτερη γνώση τοῦ πλούτου τοῦ πανάρχαιου ὀρθόδοξου ἐκκλησιαστικοῦ μέλους.»

—Δρ. Nicolas Schidlovsky
Καθηγητὴς Μουσικῆς στὸ Westminster Choir College, Πρίνστον, Νιοὺ Τζέρσεϋ

«Ἂν ἡ Ὀρθοδοξία εἶναι “τὸ καλύτερα φυλαγμένο μυστικὸ τῆς Ἀμερικῆς”, τότε τί νὰ ποῦμε γιὰ τὴ Βυζαντινὴ Μουσική; Ἰδιαίτερα γιὰ ὅσους προσῆλθαν στὴν Ὀρθοδοξία καὶ ἐπιθυμοῦν μὲ τόσο ζῆλο νὰ ἀγκαλιάσουν τὸ πλήρωμα τῆς χριστιανικῆς πίστης σὲ ὅλη τὴν ὑψηλότητα καὶ τὴ μεθυστικὴ ὀμορφιά της, ἡ Βυζαντινὴ Μουσικὴ παρέμενε μέχρι τώρα φυλακισμένη σὲ δυσεύρετα βιβλιαράκια γεμάτα ἀκατανόητα σύμβολα. Ὅλοι ὅσοι θεωροῦν πολύτιμη τὴ διατήρηση καὶ τὴ διάδοση τῆς παραδοσιακῆς ὀρθόδοξης μουσικῆς ὀφείλουν βαθιὰ εὐγνωμοσύνη στὴ Μονὴ τοῦ Ἁγίου Ἀντωνίου, ἐπειδὴ ξεκλείδωσε τὶς πύλες τῆς Βυζαντινῆς Μουσικῆς γιὰ τὸν δυτικό μας νοῦ.»

—Rachel Van Camp
Διευθύντρια χορῳδίας, Ρίτσμοντ, Βιρτζίνια

«Ἕνα πραγματικὰ ἐντυπωσιακὸ καὶ χρησιμώτατο βιβλίο μεταβυζαντινοῦ μέλους σὲ δυτικὴ σημειογραφία. Συνιστῶ μὲ μεγάλο ἐνθουσιασμὸ αὐτὴ τὴν πολὺ εὔχρηστη συλλογὴ σὲ ὅλους τοὺς ἐκκλησιαστικοὺς μουσικοὺς τῆς Ὀρθόδοξης Ἐκκλησίας.»

—Dr. Tikey Zes
Professor Emeritus, San Jose; Author of Liturgy, Unison Liturgy and Bilingual Liturgy

«Συγχαίρουμε τὴ Μονὴ τοῦ Ἁγίου Ἀντωνίου καὶ τῆς εἴμαστε εὐγνώμονες, ἐπειδὴ μετέγραψε αὐτὸ τὸ θαυμάσιο λειτουργικὸ χρυσωρυχεῖο τῆς βυζαντινῆς ὑμνολογίας γιὰ τὸν ἀγγλόφωνο κόσμο. Θὰ εἶναι ἀσφαλῶς θησαυρὸς ὄχι μόνο γιὰ τοὺς ψάλτες καὶ τὶς χορῳδίες τῆς Ἁγίας Ὀρθοδόξου Ἐκκλησίας μας, ἀλλὰ καὶ γιὰ τοὺς πιστούς, τῶν ὁποίων ἡ λατρευτικὴ ζωὴ θὰ πλουτιστεῖ καὶ θὰ ἐμβαθυνθεῖ.»

—Πρεσβυτέρα Stacey Dorrance
τοῦ ψαλτικοῦ τρίο EIKONA, Πόρτλαντ, Ὄρεγκον
(Τὸ EIKONA κυκλοφόρησε ἕνα CD τῆς Θείας Λειτουργίας μὲ μουσικὴ ἀπὸ τὴν ἱστοσελίδα μας)

 

«Αὐτὴ ἡ παρουσίαση ἑνὸς ὑφολογικὰ εὐρέος φάσματος “κλασικῶν” καὶ νεώτερων βυζαντινῶν μελῶν εἶναι ἰδιαίτερα πολύτιμη, καθὼς προσφέρει σὲ ὅσους γνωρίζουν μόνο τὸ πεντάγραμμο ἕνα “στιγμιότυπο” τῆς λειτουργικῆς ψαλμῳδίας στὴ σύγχρονη Ἑλλάδα.»

—Δρ. Ἀλέξανδρος Λίγγας
Καλλιτεχνικὸς Διευθυντὴς τοῦ Capella Romana, Φοίνιξ, Ἀριζόνα

«Αὐτὸ τὸ ὑμνολόγιο τῆς Θείας Λειτουργίας εἶναι μιὰ ἐμπνευσμένη προσπάθεια, ποὺ θὰ ἀποτελέσει θαυμάσιο βοήθημα γιὰ τοὺς ἐκκλησιαστικοὺς μουσικούς, ὥστε νὰ μάθουν τὴ Βυζαντινὴ Μουσικὴ καὶ νὰ τὴν ἐντάξουν στὶς ἀκολουθίες τῆς Ἐκκλησίας τους.»

—Andriana Kolendrianos
Professor of Music, Santa Barbara, California

«Ὡς κάποιος χωρὶς συστηματικὴ ἐκπαίδευση οὔτε στὴ βυζαντινὴ οὔτε στὴ δυτικὴ μουσική, βρίσκω αὐτὴ τὴ μουσικὴ πιὸ εὐανάγνωστη ἀπὸ ἄλλες ἐκδόσεις. Ἐκτιμῶ ἐπίσης αὐτὸ τὸ ἔργο, ἐπειδὴ οἱ ὕμνοι, γραμμένοι ἀναλυτικὰ σὲ δυτικὴ σημειογραφία, μὲ διδάσκουν περισσότερα γιὰ τὶς λεπτομέρειες ποὺ ὑπονοεῖ ἡ βυζαντινὴ σημειογραφία. Τώρα μπορῶ νὰ ἑρμηνεύω καλύτερα τὴ βυζαντινὴ σημειογραφία, ἐπειδὴ ἐφαρμόζω στὴν πράξη τὰ ποικίλματα ποὺ ἀκούω.»

—Reader Vasileios Tomaras
Downey, California

«Τὸ Divine Liturgies Project εἶναι μιὰ σημαντικὴ καὶ μνημειώδης ἔκδοση, ἔργο ἀφοσιωμένων ἐπαγγελματιῶν ποὺ ἔκαναν ἀποστολή τους νὰ ὑπηρετοῦν τὸ σῶμα τῆς Ἐκκλησίας μέσῳ τῆς ἐκκλησιαστικῆς μουσικῆς.» (Ἀπόσπασμα ἀπὸ τὴν βιβλιοκρισία του γιὰ τὸ ἔργο αὐτὸ στὸ περιοδικὸ PHRONEMA)

—Fr. Gerasimos Koutsouras
Former Protopsaltis, St. Andrew's Greek Orthodox Theological College, Australia

Τελευταία ἐνημέρωση τῆς ἱστοσελίδας: Ἰούλιος 2021



Ἐὰν ἐντοπίσετε κάποιο πρόβλημα στὶς σελίδες τοῦ Divine Music Project, παρακαλοῦμε ἐπικοινωνῆστε μαζί μας μέσῳ αὐτῆς τῆς φόρμας.